تحلیلی بر استدلال‌های قرآنی جریان برائتی‌ها در مخالفت با تقریب مذاهب:

Document Type : Original Article

Authors

1 . Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Ahlul Bayt Studies, University of Isfahan ( h.a.bahrami[at]ltr.ui.ac.ir) bahrame1918@gmail.com

2 دانش اموخته سطح سه حوزه علمیه اصفهان

3 دکتری کلام اسلامی .مدرس گروه معاراسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان.اصفهان

Abstract
جریان فکری ـ مذهبی برائتی‌ها به جریانی اطلاق می‌شود که با برجسته‌سازی آموزه تولی و تبری، نگاهی تنگ‌نظرانه به مسئله تقریب مذاهب اسلامی اتخاذ می‌کند. این جریان‌ها با ارائه خوانشی خاص از قرآن کریم، هرگونه حرکت تقریبی میان مذاهب اسلامی را نفی کرده و آن را مغایر با مفاهیم اصیل دینی می‌دانند و گاه به‌صورت آشکار به لعن، نفرین و بی‌احترامی نسبت به خلفا، صحابه و مقدسات اهل‌سنت می‌پردازند. این جریان فکری شیعی برای رفتارها، کنش‌ها و باورهای خود، مجموعه‌ای از استدلال‌های عقلی، قرآنی، روایی، اجتماعی و سیاسی اقامه می‌کند. در عرف مذهبی ـ سیاسی ـ اجتماعی، جریان موسوم به شیرازی‌ها یکی از عناصر اصلی این طیف برائتی به‌شمار می‌آید.این پژوهش با تمرکز بر منابع اصلی جریان شیرازی‌ها و با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکردی انتقادی، در گام نخست به تبیین دیدگاه‌ها و مهم‌ترین استدلال‌های قرآنی این جریان می‌پردازد و سپس به تحلیل و ارزیابی نحوه تفسیر و فهم آنان از آیات قرآن کریم اقدام می‌کند.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استدلال‌های قرآنی این جریان با چالش‌های جدی مواجه است؛ از جمله، خروج از سیاق تاریخی آیات و بی‌توجهی به شأن نزول، تعمیم ناروای مفاهیمی چون شرک، کفر و ظلم، ناسازگاری با سیره عملی ائمه اطهار(ع) در تعامل با دیگر مسلمانان، تعارض با مبانی فقه امامیه به‌ویژه در تفکیک میان «اسلام» و «ایمان»، و مخالفت با رویکرد وحدت‌گرایانه علمای برجسته شیعه. افزون بر این، رویکردی ظاهرگرا و اخباری در مواجهه با آیات قرآن، تکیه بر تطبیق‌های مصداقی بدون ملاحظه مصالح عالیه امت اسلامی، دامن‌زدن به تنش‌های مذهبی، وهن تشیع، تضعیف وحدت جهان اسلام، تبدیل لعن به یک کنش اجتماعی و اطلاق مفاهیمی چون «کافر» و «عدو» بر اهل‌سنت، از دیگر پیامدهای قابل انتقاد این قرائت به‌شمار می‌آید

Keywords


Volume 3, Issue 1
Spring 2025
Pages 64-76

  • Receive Date 05 October 2025
  • Revise Date 12 February 2026
  • Accept Date 30 May 2026