پژوهش‌های کلامی تفسیری

چکیده معرفت همه مخلوقات به خداوند یکی از مسائلی است که ادله قرآنی و روایی فراوانی آن را تأیید می کند. اندیشمندان زیادی به این مسئله پرداختند و بسیاری از آنها به شعور همگانی مخلوقات به خداوند اشاره کردند. یکی از ادله علم همگانی مخلوقات به خداوند، تسبیح همه مخلوقات نسبت به خداوند است و از آنجا که تسبیح مخلوقات با علم و شعور آنها ملازمه داد، این نتیجه حاصل می شود که همه مخلوقات علم به خداوند دارند. این مقاله در صدد بررسی معنای تسبیح همگانی مخلوقات و اثبات ملازمه آن با علم است که پس از بررسی دیدگاه‌های مخالف به این نتیجه می رسد تسبیح همگانی مخلوقات به معنای تسبیح قولی و کلامی آنهاست که مخلوقات با گفتن «سبحانَ الله» یا هر لفظ دیگری که به‏معنای تسبیح باشد، خداوند را از همه نقص‌ها منزه می دانند و این تسبیح نیز با علم و شعور آنها به خداوند ملازمه دارد.

چکیده نوشتار حاضر در خصوص یکی از بحث‌های مهم فلسفه حق از منظر شهید مطهری است و آن اینکه «حق» در کاربرد «حق داشتن» و نه «حق بودن» از نظر ایشان آیا امری تکوینی است یا اعتباری؟ به این معنا که وقتی حق داشتن در سیاست و یا حقوق و یا اخلاق بکار می‌رود، با قطع نظر از جعل جاعل آیا دارای واقعیت نفس -الامری بوده یا اینکه صرفا امری اعتباری است؟ با توجه به اینکه مباحث فلسفه حق در سه حوزه حقوق و سیاست و اخلاق تاثیرگذار بوده و همچنین شهید مطهری از شخصیتهای برجسته و صاحب نظر در علوم انسانی بوده و نظرشان تأثیرگذار در این زمینه می‌باشد، نوشتار حاضر با روش تحلیل عقلی و انتقادی و جمع‌آوری اطلاعات به صورت مطالعه کتابخانه‌ای به بررسی نظر ایشان در این خصوص پرداخته است. یافته نوشتار پیش رو آن است که از منظر شهید مطهری حق ماهیتی دوگانه –اعتباری و تکوینی- دارد.

چکیده انقلاب اسلامی ایران چهل‌سالگی خویش را پشت سرگذاشت و شکوفایی و سرزندگی و بلوغ اجتماعی خویش را در معرض نمایش گذاشت. در چنین مطلعی و مقطعی، رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی، با صدور بیانیه‌ گام دوم انقلاب، به بازخوانی کارنامه انقلاب اسلامی ایران و برشماری دستاوردها، فتوحات، افتخارات و برکات گذشته و تبیین آسیب‌ها و تهدیدها و فرصت ها و ظرفیت‌های مختلف کنونی جامعه و طراحی راهبردهای حرکت آینده و مأموریت‌های تمدنی جوانان آن پرداختند. یکی از این راهبردها، راهبردهای سیاست خارجی است که مبتنی بر قاعده نفی سبیل است. در این مقاله با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و روش توصیفی تحلیلی، با هدف کشف راهبردهای سیاست خارجی مبتنی بر قاعده نفی سبیل از متن بیانیه گام دوم انقلاب راهبردهای استقلال و آزادی، حکمت و مصلحت، عزت، امنیت و اقتدار و ایستادگی، عدم میل و اعتماد به غرب و نداشتن رابطه دوستانه با غرب و نیز نفی سلطه بیگانگان به دست آمد.

چکیده نشوز زوجه خودداری او از ادای حقوق زوج در امر استمتاع می‌باشد که دارای آثار فقهی و حقوقی می‌باشد. بررسی تطبیقی حقوق مصر و ایران درباره نشوز زوجه، برخی اختلافات را در شرایط تحقق نشوز و هم چنین آثار آن نشان می‌دهد. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیل و با تحقیقات کتابخانه‌ای به بررسی این موضوع می‌پردازد. حقوقدانان ایرانی تمکین را به دو دسته عام و خاص تقسیم کرده‌اند و نشوز زوجه را عدم رعایت این دو تمکین می‌دانند. حقوقدانان مصری گرچه از اصطلاح تمکین و تقسیمات آن استفاده نکرده‌اند اما بررسی مصادیق ذکر شده برای نشوز نشان می‌دهد اختلافی در مصادیق نشوز با حقوق ایران ندارند. آنچه موجب اختلاف شده است شرایط تحقق نشوز و هم‌چنین آثار مترتب بر نشوز است. موجهات شرعی خروج از منزل بدون اذن زوج در حقوق مصر کمتر از حقوق ایران است، بنابراین احتمال ناشزه محسوب شدن زوجه در حقوق مصر بیشتر است، از طرف دیگر آثار مترتب بر نشوز در حقوق ایران بیشتر از حقوق مصر است و این باعث می‌شود بازدارندگی از نشوز در ایران بیشتر از مصر باشد.

چکیده در یک تقسیم بندی کلی می توان مباحث عرفان را به دو بخش توحید و موحد تقسیم کرد. مباحث موحد بر محور صاحب مقام توحید یعنی انسان کامل می چرخد. در عرفان نظری انسان کامل در کنار حضرات چهارگانه قرار گرفته است و به صورت مستقل به آن پرداخته شده است. دلیل مستقل بودن ساحت انسان کامل را می توان در شمولیت و کلیت حقیقت او دانست، که از آن تعبیر به کون جامع می کنند. در نظام سلوکی ابن فارض و یوحنای صلیبی نیز انسان کامل و بحث انسان شناسی نقش محوری دارد. بنا بر دیدگاه هر دو عارف انسان ازاد خلق شده و فطرتا صورتی شبیه به خداوند دارد. همچنین انسان کامل جامع دو صورت خلقی و حقی است. انسان کامل خلیفه الله و واسطه فیض است. این دو عارف در مساله فیض و گناه نخستین انسان و مساله انسان کامل به مثابه رکنی از تثلیث با هم اختلاف دارند. ما در این تحقیق با روش تحلیلی و با کمک گرفتن از منابع کتابخانه ای به دنبال فهم مساله انسان شناسی و بررسی مقایسه ای آن در دو نظام سلوکی هستیم.

چکیده یکی از نقطه های عطف در تحول و اسلامی سازی علوم انسانی، نوع نگرش به حقیقت انسان است. اساسا تحول در علوم انسانی بدون تغییر نگاه به انسان امکان پذیر نیست. به نظر می رسد، هسته اصلی اختلاف دیدگاهها در نظریات علوم انسانی و اختلاف اساسی آنها با نگرش اسلامی در نوع انسان شناسی این نظریه ها نهفته است. هر نوع تفسیر از چیستی، مبدا، غایت و علت غایی انسان، برتوصیف، تبیین، تفسیر، پیش بینی و کنترل کنش های انسانی که همان موضوع علوم انسانی است تاثیر گذار است. در این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی به بیان تاثیر دیدگاه انسان شناختی تکاملی، بر نظریات علوم انسانی در پنچ حوزه جامعه شناسی، علوم سیاسی، روانشناسی، اقتصاد، اخلاق پرداخته ایم و این تاثیر را با ذکر نمونه هایی نشان داده ایم. علت گزینش این موارد بروز و ظهور بیشتر تکامل در آنها است وگرنه تاثیر تکامل در علوم انسانی اختصاصی به این موارد ندارد.