مجله پژوهشهای کلامی تفسیری آماده انتشار مقالات علمی–پژوهشی و تخصصی در حوزههای علم کلام و مطالعات میانرشتهای کلامی–تفسیری است. این مجله با رویکردی مسئلهمحور، از پژوهشهای نظری، تحلیلی و انتقادی در محورهای زیر استقبال میکند:
۱. محورهای اختصاصی علم کلام مجله از مقالاتی که بهصورت مستقل و تخصصی به مباحث کلامی میپردازند استقبال میکند، از جمله: • پژوهش در چالشها و مسائل نوپدید کلامی مرتبط با جهان معاصر • بررسی، تحلیل و نقد دیدگاههای متکلمان اسلامی در حوزههای: o توحید o نبوت o امامت o معاد • تبیین و بازخوانی باورهای اعتقادی با رویکردهای: o عقلی o نقلی o فلسفی–کلامی • نقد جریانها، نظریهها و قرائتهای جدید در الهیات و کلام اسلامی
2. محورهای میانرشتهای کلامی–تفسیری یکی از محورهای اصلی مجله، پژوهشهای میانرشتهای است که به تعامل علم کلام و تفسیر قرآن میپردازند، از جمله: • بررسی تأثیر مبانی و نظریههای کلامی بر تفسیر آیات قرآن (مانند آیات مربوط به توحید، صفات الهی، نبوت، معاد و برزخ) • تحلیل نقش تفسیر قرآن در شکلگیری یا اصلاح دیدگاههای کلامی • نقد و ارزیابی رویکردهای تفسیری متکلمان و رویکردهای کلامی مفسران • مطالعه تطبیقی دیدگاههای کلامی–تفسیری اندیشمندان اسلامی
سیاستها و ویژگیهای مجله • مجله پژوهشهای کلامی تفسیری بهصورت فصلنامه و توسط انتشارات دانشگاه اراک منتشر میشود. • سیاست اصلی مجله بر تسریع فرآیند داوری، شفافیت و تعیین تکلیف مقالات در حداقل زمان ممکن است. • مجله آماده دریافت جدیدترین نتایج تحقیقات، پژوهشهای بنیادین و ایدههای نو از اساتید، پژوهشگران، طلاب و دانشجویان حوزه و دانشگاه میباشد.
مجله پژوهشهای کلامی تفسیری بهصورت فصلنامه توسط انتشارات دانشگاه اراک منتشر میشود. مجله آماده دریافت جدیدترین نتایج تحقیقات مربوط به حوزه کلامی با محوریت تفسیر قرآن کریم میباشد. سیاست اصلی این مجله بر تسریع فرآیند داوری و تعیین تکلیف مقالات در حداقل زمان ممکن استوار شده است. لذا از کلیه اساتید، دانشجویان، پژوهشگران و فعالین حوزه و دانشگاه دعوت میشود که حاصل تحقیقات جدید، پژوهشهای بنیادین و ایدههای نو خود در این زمینه را جهت انتشار به این نشریه ارسال نمایند.
انتشار مجله علمی پژوهشهای کلامی تفسیری در جلسهی هیات نظارت بر مطبوعات مورد موافقت قرار گرفته و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (معاونت امور مطبوعاتی و اطلاعرسانی) مجوز انتشار نشریه را به شمارهی 94288 در تاریخ 1402/5/16صادر نموده است.
برای جلوگیری از سرقت ادبی، مقالات دریافت شده از طریق سامانه همانندجو ایران داک مشابهتیابی میشوند.
مدت زمان داوری به طور متوسط 2 ماه و نوع داوری، دوسو ناشناس (Double Blind Peer Review) است.
فلودیاگرام مراحل داوری و پذیرش مقاله در قسمت فرایند پذیرش مقالات شرح داده شدهاست.
دسترسی به مقالات این سایت آزاد و دانلود مقالات از سایت مجله رایگان میباشد.
این نشریه با احترام به قوانین اخلاق در نشریات تابع قوانین کمیتۀ اخلاق در انتشار (COPE) میباشد و از آییننامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی پیروی مینماید.
چکیده این پژوهش به بررسی چالشهای کلامی ناشی از آثار (تکوینی و اعتباری) گناه در نظام عالم (اعم از دنیا و آخرت) با تأکید بر تفسیر المیزان علامه طباطبایی میپردازد. آثار گناه در دو حوزه فردی (فقر، قساوت قلب، کوتاهی عمر، فراموشی، مستجاب نشدن دعا، گرایش به الحاد، عذاب اخروی و فقدان حالت معنوی) و اجتماعی (بلایای طبیعی، خشکسالی، تورم، مرگهای ناگهانی، اختلافات خانوادگی و فساد اجتماعی) دستهبندی میشود. با روش توصیفی-تحلیلی و با محوریت تفسیر المیزان، چهار چالش کلامی مورد بررسی قرار میگیرد: تعارض ظاهری قوانین کیفری الهی با اختیار انسان، ناسازگاری آثار جمعی گناه با عدل الهی، تعارض آثار گناه با رحمت الهی، و چالش آثار گناه با حکمت الهی. یافتهها نشان میدهد که این چالشها با تبیین صحیح مفاهیم کلامی و با استناد به سنن الهی تخلفناپذیر، وحدت ارگانیک جامعه و نظام حکیمانه الهی قابل حل هستند و این امور (=آثار تکوینی و اعتباری گناه) با اختیار انسان و عدالت، رحمت و حکمت الهی نه تنها منافات ندارد بلکه در راستای آن و هماهنگ با آن است.
چکیده صفت «الصَّمَد» در قرآن کریم ظرفیت معنایی گستردهای دارد که نه صرفا وصفی توصیفی، بلکه بنیانِ هستیشناختی ولایت است. صمدیت به معنای بینیازی مطلق، کمال و بساطت وجودی، و مقصودیت تامّ و مرجعِ تمام موجودات است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی رابطۀ صمدیت الهی و ولایت انسان از منظر آیتالله جوادی پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که از منظر این حکیم متأله معاصر، ولایت الهی تجلی صمدیت خداوند در تدبیر و احاطه بر عالم است و ولایت انسان نیز زمانی معنا مییابد که او مظهر صمدیت گردد. از این رو صمدیت الهی به مثابه معیاری در ایجاد انسجام میان آیات قرآنی، برهان فلسفی و عرفان شهودی در تبیین ولایت در دو ساحت الهی و انسانی عمل نموده است. بدین ترتیب، صمدیت الهی هم منشأ ولایت الهی و هم معیار تحقق ولایت انسانی است. تحقق ولایت در انسان منوط به تجلی صمدیت در سه بعد بینشی، گرایشی و کنشی است. مراتب ولایت نیز تابع میزان تحقق «صمدیّت» در ساحت وجودی انسان است.
چکیده پژوهش حاضر با هدف تحلیل کارکردهای کلامی عبارت «صلوات الرسول» در فرآیند قبول عمل، به بررسی آیه ۹۹ سوره توبه با رویکرد تفسیر کلامی و روش تحلیل محتوای کیفی میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که این عبارت، فراتر از معنای لغوی «دعا»، چه نقشی در ساختار الهیاتی مقبولیت عمل ایفا میکند. یافتهها نشان میدهد که «صلوات الرسول» دارای دو بُعد بنیادین است: در بُعد معرفتشناختی، این دعا بهعنوان نشانهای بیرونی موجب تمایز مؤمن از منافق شده و در سطحی درونی، با ایجاد سکینه و یقین قلبی، اضطراب ناشی از عدم قطعیت در پذیرش عمل را کاهش میدهد؛ و در بُعد نجاتشناختی، نقش تکوینی آن بهعنوان «سبب» و «وسیله» مؤثر، عمل انسانی را برای دریافت رحمت الهی تکمیل و تعالی میبخشد. نوآوری پژوهش در ارائه مدل کلامی «تعامل سهگانه در قبول عمل» است که مقبولیت عمل را حاصل تعامل میان سه مقام عبودیت، رسالت و ربوبیت دانسته و «صلوات الرسول» را حلقه واسط ضروری در اتصال فعل انسانی به فیض الهی معرفی میکند. این مدل، زمینهساز بازخوانی مفاهیم مشابهی چون شفاعت و توسل با رویکردی کارکردشناسانه است.
محمد شریعتی کمال آبادی، محمد زاهدی مقدم، اصغر طهماسبی بلداجی
چکیده قرآن پژوهان مسلمان درباره دلالت آیه 94 سوره حجر: «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ» بر چگونگی کیفیت دعوت به اسلام، آراء متفاوتی دارند. سؤال این پژوهش این است که آیاطبق این آیه ، دعوت پیامبر از روز اول علنی بود یا اینکه در ابتدا مخفیانه و پس از آن علنی شد؟ برخی از قرآن پژوهان معاصر دعوت علنی پیامبر را ، از روز اول بعثت میدانند. این گروه با استناد به برخی شواهد دیدگاه خود را تقویت و دعوت سری و مخفیانهی پیامبر را منکر میشوند. آنها بر این باورند، پیامبر با رعایت احتیاط در تشکیل اجتماعات اسلامی پندها و انذارها و دعوت به دین را بطور مخفی وغیر آشکار انجام میداد تا جان صحابه را حفظ کند؛ تبلیغ ودعوت مخفیانه به این معنا نیست که دعوت از روز اول مخفی بود سپس آشکار شد؛ بلکه دعوت مخفیانه بنابر مصالح ایمانآورندگان و حفظ جان آنان بود که جنبه احتیاط عقلائی داشته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی ضمن نقد و بررسی این آراء، تفسیر صحیح از این آیه ارائه مینماید. از نتایج پژوهش برمیآید که دیدگاه دعوت آشکار از آغاز بعثت، از جهات مختلفی قابل نقد و بررسی است. شواهد قرآنی و روایی نشان میدهد دعوت چند مرحلهای، قول حق است. با توجه به آیه فوق الذکر علنی شدن دعوت عمومی به اسلام پس از سه سال، قابل توجیهتر است؛ معنای واژه ها، استناد به سیاق آیات بر اساس روایات نقل شده، این دیدگاه را مورد تأکید قرار میدهد
چکیده متکلمان شیعه، به «حسن و قبح عقلی» باور داشته و حسن عدل و قبح ظلم را ذاتی میدانند. ایشان عدل را یکی از صفات فعلی خداوند برمیشمارند و عادل بودن او را به این معنا تفسیر میکنند که افعال الهی همواره مطابق عدالتاند نه اینکه عدالت تابع افعال خداوند باشد. به باور متکلمان شیعه، خداوند با جود خویش حق هر ذیحق را ادا میکند و هر چیز را در جایگاه شایستة خود مینشاند و هیچ موجودی را فراتر از توانش تکلیف نمینماید. اهمیت عدالت در کلام شیعی، بهاندازهای است که «عدل الهی» به عنوان یکی از اصول پنجگانه و متمایزکنندة مذهب امامیه شناخته میشود. اما در حکمت شیعی، صدرالمتألهین نظریهای بنیادین ارائه کرده است که میتواند در مرحلة تشخیص مصداق و مجرای عدالت اجتماعی و پاسخ به شبهات عدل الهی، نقشی تعیینکننده و تحولآفرین ایفا کند. بر اساس این نظریه ـ بهویژه با تقریری صدرالمتألهین در آثار تفسیری خود ارائه میدهد - انسانها در ذات و جوهر نفس خود متفاوت و متغیرند و انواع و اجناس گوناگونی دارند. این تفاوت جوهری و در بعضی مراحل، اختیاری میتواند مبنایی انسانشناختی در حکمت عملی بهشمار آید و در مرحلة اجرای عدالت لحاظ گردد، زیرا بر اساس آن، انسانها، افزون بر حقوق و تکالیف مشترک، ممکن است متناسب با ذاتیات و صور نوعیة خود، از حقوق و تکالیفی ویژه برخوردار باشند و عدالت آن است که حقوق و تکالیف یادشده از سوی خداوند در تکوین و تشریع و از سوی انسانها در جامعه رعایت شوند. در این پژوهش با روش تحلیلی - توصیفی، ضمن اشاره به آرای فیلسوفان، و متکلمان و مفسران، کوشیدهایم نظریة «تعدد نوعی نفوس» را با عنایت به آنچه در کلام اسلامی درباره عدل الهی بیان می شود بهمثابه یکی از مبانی انسانشناختی عدالت تبیین نماییم و به برخی شبهات «عدل الهی» پاسخ دهیم.
چکیده علامه طبرسی از مفسران برجسته امامیه با نگارش اثر فاخر مجمع البیان، نقشی اثر بخش در روند حرکت تفسیری جامعه علمی شیعه به جا نهاد، بدینسان پرداختن به آراء این مفسر عالی قدر در زمینه مهمترین مساله مکتب تشیع از اهمیت بسزایی برخوردار است. ایشان بررسی مسائل موضوع امامت را به صورت کلی در سه محور تعریف امامت، اثبات امامت و مقام امامت گنجانده است. نوع و چگونگی مواجهه علامه طبرسی با مساله اثبات امامت با دو روش اجتهادی و روایی انجام گرفته است او آیه ولایت و آیه اولوالامر را با رویکردی اجتهادی تفسیر کرده، و اتحاد معنایی آیات اکمال، ابلاغ و سئل سائل را با مساله امامت با نگاهی روایی روشن ساخته است. مقام امامت نیز با طرح مسائلی همچون انتصاب الهی، علم امام ، عصمت و معجزه امام پی گرفته است. نتیجهای که از مجموع تحقیق حاضر به دست آمده روشنگر این معنا است که علامه طبرسی با عطف به آیات قرآنی مقام امامت را به صورت حداکثری و در امتداد خط اصیل اندیشههای شیعی، اثبات و تبیین نموده است.
چکیده فراماسونری که فعالیت های سیاسی خود را با تلاش های دولت انگلیس در قرن17م. آغاز کرد، به تدریج آرمانهای خود را در سطح جهانی میان تمدن های غرب وشرق پراکنده ساخت. متناسب با شرایط آغازین اوایل عصر قاجار، موج این جریان به سلطنت فتحعلی شاه قاجار نیز اصابت کرد و از همان زمان به طرق مختلف ایرانیان با این جریان آشنا شدند. این آشنایی آگاهی و انگیزه های جدیدی را در میان طبقات بالا و دیپلماتهای ایرانی پدید آورد که لژها را به کانونی برای ورود برنامه و آرمانهای جدید به جامعۀ ایران تبدیل ساخت. باستانگرایی به عنوان آرمانی ماسونی - غربی با کم رنگ کردن و کنار زدن فرهنگ دینی ملتها خواستار جایگزینی خود در جهان بوده است. هدف نوشتار پیش رو در پاسخ به این پرسش است که آیا فراماسون ها و تشکیلات آنان نقشی درتمایلات باستانگرایانه ایرانیان و مواجه با اندیشه دینی از دوره مشروطه تاپهلوی داشته اند؟ نتیجه پژوهش می نمایاند که فراماسونری در قرن 18 م. تفکرات باستانگرایی ایرانیان را که از قرن ها پیش در اذهان ایرانیان وجود داشت زنده و پرورش داده و آن را ارتقا داده و به یک تفکر ایدئولوژیک با برنامه تبدیل ساخت.
چکیده در قرآن از تورات، الواح، صحف و غیره سخن بهمیان آمده است و از سوی دیگر تنخ(عهدعتیق)بهدلیل اینکه کتاب آسمانی یهودیان بهحساب میآید و تشکیلدهنده بخش نخست عهدین(عهدعتیق و عهدجدید) مسیحیان است، دارای اعتبار و جایگاه منحصر بهفرد از نظر یهودیان و مسیحیان است. در قرآن نیز فراوان از کتاب-مقدس بنیاسرائیل سخن گفته شده است. میان آنچه در قرآن درباره کتابهای مقدس یهودیان بیان شده و تنخ(عهدعتیق)چه رابطهای برقرار است؟ آیا تنخ(عهدعتیق)مورد تأیید قرآن است؟ برخی بر این اعتقادند که مراد و مصداق از آیات قرآنی، تنخ(عهدعتیق) که در عهدین گرد آمده، است، از این رو برای آن نوعی تقدّس و حجّیت قائلند. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی در مرحله نخست به کتابهایی که قرآن به حضرت موسی نسبت داده، پرداخته و مراد از آنها را مشخص کرده است و در ادامه رابطه آن کتابها و نوشتهها را با تنخ(عهدعتیق)بررسی کرده است. نتیجه حاصله حکایت از آن دارد که تنخ(عهدعتیق)موجود مورد تأیید قرآن نمیتواند باشد.
چکیده هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر آموزش به شیوه معکوس بر خودگردانی یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانشجویان در درس تاریخ تحلیلی صدر اسلام بود. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایش با طرح پیش آزمون-پس آزمون بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه دانشجویان دانشگاه اراک بود. نمونهی پژوهش به شیوه در درسترس و به تعداد 58 نفر انتخاب و به شیوه همتاسازی در دو گروه مختلف قرار گرفتند. ابزار مورد استفاده در پژوهش حاضر، مقیاس خودگردانی یادگیری پینتریچ و دیگروت (1990) بود. جهت تجزیه و تحلیل دادهها نیز از روشهای آمار توصیفی و استنباطی تحلیل کوواریانس تک متغیره و چند متغیره استفاده گردید. نتایج تحلیل کواریانس تک متغیره، نشان داد که آموزش یادگیری معکوس بر یادگیری خودگردان دانشجویان تأثیر معناداری نداشته است اما بر پیشرفت تحصیلی دانشجویان تاثیر معنادار و مثبتی داشته است. همچنین یافتههای تحلیل کواریانس چندمتغیره نیز حاکی از آن بود که یادگیری معکوس بر راهبردهای شناختی و راهبردهای فراشناختی دانشجویان تأثیر معناداری نداشته است.
چکیده از نظر اسلام و آیات قرآن «مردم» یکی از ارکان اساسی حکومت هستند و وحدت و همدلی بین مردم و دولت لازمه جامعه اسلامی است. با مطالعهی منابع اسلامی، میتوان به خوبی درک کرد که اسلام نه تنها بر جنبههای معنوی انسان، اخلاقیات، تقوای افراد و رابطهی انسان با خدا تأکید داشته، بلکه عنایت زیادی به روابط اجتماعی میان مردم و ادارهی امور جامعه داشته است. مصداق بارز حکومتداری اسلامی، دوران هر چند کوتاه زمامداری امام علی(ع) است که ایشان بیشترین تلاش را در جهت همدلی و اعتماد متقابل بین مردم و دولت داشته است. حضرت برای رسیدن به این هدف، از راهکارها و شیوههایی بهره جستهاند که آشنایی با آنها میتواند جوامع اسلامی را برای تحقق مدینه فاضله یاری دهد. بدیهی است، بهترین راه برای آشنایی با نحوه حکومتداری و راهکارها و شیوههای ایشان برای همدلشدن مردم و دولت و تقویت اعتماد متقابل بین آنها بررسی سخنان، نامهها و سفارشهای آن حضرت در نهجالبلاغه است. باتوجه به اینکه پژوهشگران مختلفی از منظر اخلاقی به این موضوع پرداختهاند، مقالهی حاضر که با استفاده از روش اسنادی و با هدف آشنایی با مهمترین راهکارهای تقویت اعتماد متقابل بین دولت و مردم از منظر حقوقی تدوین شده، تلاش شده است اهمیت «مردمداری» و «ارتباط با مردم» از منظر حضرت علی(ع) در قالب شیوههای مردمداری و اصول حاکم بر اصل مردمداری در نهجالبلاغه مورد بررسی قرار گیرد تا پویندگان راستین راه آن امام بزرگوار بتوانند از این آموزهها بهرهمند شوند.
چکیده مناجات عرفانی حضرت علی(ع) در مسجد کوفه دعایی با مضامین عالی معرفتی و سرشار از نکات ناب تربیتی- توحیدی است که درآن مولای متقیان علی (ع) به ترسیم رابطه بین انسان و خدا براساس رابطه فقری و رحمت و عطوفت گسترده خدا نسبت به انسان، با نابترین واژگان و متعالیترین مفاهیم پرداخته است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. هدف از این پژوهش استنباط رهیافت های تربیت توحیدی در مناجات مسجد کوفه است.خداشناسی و خودشناسی کسب شده در پرتو آموزه های این مناجات، جایگاه واقعی خدا در برابر انسان را ترسیم و تبیینی حقیقی از رابطه فقری انسان با خدا ارائه می دهد. ترسیم جایگاه عبد در برابر مولا ، ارتباط و اتصال موجود فقیر با سرچشمه همه «هستی ها»، درک سرمنشاء امیدها و خوف ها ، انقطاع از غیر، دست یابی به نگرش آیه ای نسبت به پدیده ها، رهایی از تسخیر وجود و محوریت رحمت واسعه خدا از جمله آموزه های تربیتی این مناجات عرفانی است.
چکیده دو چهره و توصیف از شخصیت حضرت داود، در عهد عتیق وجود دارد که با هم سازگار نیستند، یکی بندۀ خدا و مطیع او و دیگری چهرهای گناهکار و سرکش در برابر حضرت حق. گرچه از او به عنوان یکی پادشاهان مهم یهودیت یاد میشود، قرآن کریم او را در زمره انبیائی قرار میدهد که به مقام خلافت و پادشاهی ظاهری نیز دست یافت. این پژوهش درصدد است تا بر مبنای اسناد کتابخانهای پس از معرفی ایشان، به تبیین ویژگیهای شخصیتی و شاخصههای حکومت آن حضرت در دو متن عهد عتیق و قرآن کریم پرداخته، و با بیان اشتراکات و تفاوتها، ویژگیهای برجسته آن حضرت در قرآن را معرفی و تبیین کند. از مهمترین یافتههای تحقیق میتوان، به مسیحا بودن حضرت داود در عهد عتیق، عصمت او در دیدگاه قرآن، معجزات فراوان و الهی بودن حکومت ایشان در دو سند اشاره نمود.
چکیده چگونگی تحقق حکومت جهانی مهدوی و چگونگی برخورد امام مهدی علیهالسلام با پیروان ادیان، مذاهب اسلامی و مخالفان یکی از عرصههای مهم مهدویتپژوهی در عصر حاضر به حساب میآید. این مقاله درصدد است با روش نقلی- تحلیلی به وضعیت پیروان ادیان الهی و غیر الهی و مذاهب اسلامی و مخالفان در عهد حکومت جهانی مهدوی بپردازد. برای تحقق این امر مقاله در دو بخش تنظیم شده است، بخش نخست به اصل حضور یا عدم حضور پیروان ادیان، مذاهب اسلامی و مخالفان پرداخته است و نتیجه حاصله حکایت از آن دارد که پیروان ادیان الهی چون مسیحیت و یهودیت در آن عهد حضور خواهند داشت، اما پیروان مذاهب مختلف اسلامی و مخالفان حضور نخواهند داشت. بخش دوم به وضعیت گروههای موجود در عهد حکومت جهانی مهدوی پرداخته و نتایج حاصله حکایت از آن دارد که گروههای مزبور در امنیت و آسایش کامل به سر خواهند برد و براساس حقیقت و عدالت با آنها برخورد خواهد شد.
